Zgłoszenie mobbingu przez pracownika wymaga od pracodawcy odpowiedniej reakcji. Pracodawca powinien przede wszystkim rzetelnie wyjaśnić zgłoszone okoliczności, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podjąć działania zmierzające do ich wyeliminowania. Samo przyjęcie skargi czy przeprowadzenie rozmowy z osobą, której dotyczą zarzuty, może okazać się niewystarczające.
Najważniejsze informacje
- Pracodawca ma obowiązek odpowiednio reagować na zgłoszenia dotyczące mobbingu, nawet jeśli nie posiada odrębnej procedury antymobbingowej.
- Zgłoszenie powinno zostać rzetelnie i bezstronnie wyjaśnione, z poszanowaniem praw wszystkich zainteresowanych osób.
- Obowiązek reakcji dotyczy również zgłoszeń ustnych, a Kodeks pracy nie określa konkretnego terminu zakończenia postępowania wyjaśniającego.
- W uzasadnionych przypadkach pracodawca powinien podjąć działania zabezpieczające jeszcze przed zakończeniem postępowania.
- Od 5 listopada 2026 r. Kodeks pracy wprost przewiduje obowiązek właściwego reagowania na mobbing, podejmowania działań naprawczych oraz wspierania osób nim dotkniętych.
Obowiązek reagowania na mobbing – co wynika z Kodeksu pracy?
Zgodnie z art. 94³ § 1 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany systematycznie przeciwdziałać mobbingowi, w szczególności przez działania prewencyjne, wykrywanie mobbingu oraz właściwe reagowanie na mobbing, a także przez działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych mobbingiem.
Takie brzmienie przepisu obowiązuje od 5 listopada 2026 r. Nowelizacja doprecyzowała istniejący już wcześniej obowiązek przeciwdziałania mobbingowi, wskazując konkretne działania wymagane od pracodawcy.
Co istotne, pracodawca powinien reagować nie tylko na formalne skargi, ale również na inne wiarygodne informacje wskazujące na możliwość występowania mobbingu w zakładzie pracy.
Jak powinno wyglądać postępowanie po otrzymaniu zgłoszenia mobbingu?
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie okoliczności wskazanych przez pracownika. Samo zgłoszenie nie przesądza jeszcze, że doszło do mobbingu, dlatego pracodawca powinien zapewnić obiektywne wyjaśnienie sprawy.
Jeżeli w zakładzie pracy obowiązuje wewnętrzna procedura antymobbingowa, postępowanie powinno zostać przeprowadzone zgodnie z jej postanowieniami. Może to obejmować powołanie komisji antymobbingowej lub wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za rozpatrzenie zgłoszenia. Kodeks pracy nie nakłada jednak obowiązku powoływania komisji w każdej sprawie.
Kluczowe znaczenie ma bezstronność postępowania. Osoby odpowiedzialne za jego prowadzenie nie powinny pozostawać w konflikcie interesów, w szczególności gdy zgłoszenie dotyczy ich samych albo osób bezpośrednio z nimi powiązanych.
W toku postępowania należy umożliwić pracownikowi zgłaszającemu mobbing szczegółowe przedstawienie sytuacji, wysłuchać osoby, której dotyczą zarzuty, a także przeanalizować dostępne dowody. Mogą nimi być m.in. korespondencja służbowa, dokumenty związane z wykonywaniem obowiązków pracowniczych czy zeznania świadków.
Nie bez znaczenia pozostaje również sposób prowadzenia czynności wyjaśniających. Postępowanie powinno odbywać się z poszanowaniem godności i prywatności uczestników, a informacje dotyczące sprawy powinny być udostępniane wyłącznie osobom, których udział jest niezbędny do jej wyjaśnienia.
Czy pracodawca musi rozpatrzyć zgłoszenie mobbingu, jeśli zostało złożone ustnie?
Tak. Obowiązek reagowania na mobbing nie jest uzależniony od złożenia pisemnej skargi. Nawet jeśli wewnętrzna procedura określa formę zgłoszenia, jej niezachowanie nie uzasadnia zignorowania wiarygodnych informacji o nieprawidłowościach.
W przypadku zgłoszenia ustnego warto udokumentować jego treść, np. sporządzając notatkę służbową obejmującą przedstawione okoliczności i podjęte działania.
Ile czasu ma pracodawca na rozpatrzenie zgłoszenia mobbingu?
Kodeks pracy nie określa konkretnego terminu zakończenia postępowania wyjaśniającego dotyczącego mobbingu. Pracodawca powinien jednak działać bez nieuzasadnionej zwłoki, a czas trwania postępowania dostosować do okoliczności sprawy, w szczególności liczby osób wymagających wysłuchania oraz zakresu materiału dowodowego.
Jeżeli wewnętrzna procedura antymobbingowa przewiduje terminy poszczególnych czynności, pracodawca powinien uwzględnić również te regulacje.
Czy pracodawca powinien podjąć działania jeszcze przed zakończeniem postępowania?
W określonych sytuacjach samo rozpoczęcie postępowania wyjaśniającego może okazać się niewystarczające. Jeżeli zgłoszone okoliczności wskazują na ryzyko dalszego nękania pracownika, pracodawca powinien rozważyć zastosowanie odpowiednich środków zabezpieczających, np. czasową zmianę organizacji pracy, ograniczenie bezpośrednich kontaktów między zainteresowanymi osobami czy zmianę zasad nadzoru nad wykonywaniem obowiązków.
Środki te powinny być proporcjonalne do okoliczności sprawy i nie mogą prowadzić do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji pracownika zgłaszającego mobbing. Równie ważne jest poszanowanie praw osoby, wobec której sformułowano zarzuty, ponieważ samo zgłoszenie nie przesądza jeszcze o wystąpieniu mobbingu.
Pracodawca powinien również przeciwdziałać działaniom odwetowym wobec pracownika zgłaszającego naruszenie oraz osób udzielających mu wsparcia. Zgodnie z art. 18³e Kodeksu pracy korzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących mu w związku z naruszeniem przepisów prawa pracy nie może stanowić podstawy jego niekorzystnego traktowania. Ochrona ta nie obejmuje jednak osób, które wiedziały, że do naruszenia prawa pracy nie doszło. Samo niepotwierdzenie mobbingu w postępowaniu wyjaśniającym nie oznacza natomiast, że pracownik traci ochronę przed działaniami odwetowymi.
Co powinien zrobić pracodawca, jeżeli mobbing zostanie potwierdzony?
Jeżeli postępowanie wyjaśniające potwierdzi występowanie mobbingu, pracodawca powinien podjąć konkretne działania zmierzające do zakończenia niepożądanych zachowań i zapobieżenia ich ponownemu wystąpieniu.
Dobór odpowiednich środków zależy od okoliczności sprawy. Mogą one obejmować rozmowę dyscyplinującą, zmianę organizacji pracy, a także zastosowanie kary porządkowej, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki jej nałożenia. W poważniejszych przypadkach uzasadnione może być wypowiedzenie umowy o pracę lub jej rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 52 k.p. Reakcja powinna uwzględniać charakter i nasilenie stwierdzonych zachowań oraz ich konsekwencje.
Istotne jest również zapewnienie odpowiedniego wsparcia osobie poszkodowanej. W zależności od sytuacji może ono obejmować działania organizacyjne ograniczające ryzyko dalszych naruszeń czy możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej.
Po zastosowaniu odpowiednich środków warto także monitorować sytuację w zakładzie pracy, aby ocenić skuteczność podjętej interwencji.
Czy samo przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego wystarczy?
Nie zawsze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że obowiązek przeciwdziałania mobbingowi wymaga podejmowania rzeczywistych, odpowiednio dobranych działań.
W wyroku z 3 sierpnia 2011 r., I PK 35/11, Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązek przeciwdziałania mobbingowi ma charakter obowiązku starannego działania. Pracodawca powinien stosować rozwiązania pozwalające zapobiegać mobbingowi, wykrywać go i doprowadzać do zakończenia niepożądanych zachowań.
Z kolei w wyroku z 21 kwietnia 2015 r., II PK 149/14, Sąd Najwyższy podkreślił, że przeciwdziałanie mobbingowi powinno być realne i efektywne. W rozpoznawanej sprawie pracodawca podejmował działania po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach, w tym przeprowadzał rozmowy z pracownikami. Nie doprowadziły one jednak do zakończenia mobbingu, a zachowania wobec poszkodowanej uległy nawet nasileniu.
Nie oznacza to, że pracodawca ponosi automatycznie odpowiedzialność za każdy przypadek mobbingu. Powinien jednak móc wykazać, że podjął odpowiednie działania prewencyjne oraz właściwie reagował na występujące nieprawidłowości, uwzględniając adekwatność zastosowanych środków i ich potencjalną skuteczność.
Co w przypadku, gdy zgłoszenie mobbingu nie zostanie potwierdzone?
Brak potwierdzenia mobbingu nie oznacza, że pracodawca powinien pozostawić sprawę bez dalszych działań. Postępowanie może bowiem ujawnić inne nieprawidłowości, np. naruszenie godności pracownika czy niewłaściwe zachowania współpracowników.
Jak podkreśla Państwowa Inspekcja Pracy, również zachowania niespełniające przesłanek mobbingu mogą wymagać odpowiedniej reakcji. W zależności od okoliczności uzasadnione może być zatem przeprowadzenie rozmów z pracownikami, podjęcie działań organizacyjnych lub wprowadzenie rozwiązań zapobiegających podobnym sytuacjom w przyszłości.
Jak przygotować pracodawcę na zgłoszenia mobbingu?
Obowiązująca od 5 listopada 2026 r. nowelizacja Kodeksu pracy wzmacnia znaczenie odpowiednio przygotowanych i rzeczywiście stosowanych procedur wewnętrznych.
Zgodnie z art. 94³a k.p. pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników są zobowiązani do określenia reguł, procedur i częstotliwości działań służących przeciwdziałaniu mobbingowi, dyskryminacji, naruszaniu zasady równego traktowania oraz godności i innych dóbr osobistych pracowników. Regulacje te mogą zostać zawarte w regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy albo odrębnym regulaminie.
Pracodawcy mają czas do 5 maja 2027 r. na dostosowanie regulaminów pracy lub wprowadzenie odpowiednich odrębnych regulaminów. Nie oznacza to jednak odroczenia samego obowiązku systematycznego przeciwdziałania mobbingowi, który obowiązuje już od wejścia w życie nowelizacji.
Regulacje wewnętrzne powinny określać nie tylko zasady zgłaszania nieprawidłowości i prowadzenia postępowań wyjaśniających, ale również standardy zachowania w miejscu pracy, osoby odpowiedzialne za rozpatrywanie zgłoszeń, zasady zapewnienia bezstronności i poufności postępowania, sposób dokumentowania ustaleń oraz działania zabezpieczające i naprawcze. Warto również przewidzieć rozwiązania służące ochronie pracowników przed działaniami odwetowymi, wsparciu osób poszkodowanych oraz monitorowaniu skuteczności podjętych środków.
Przyjęcie odpowiedniej procedury to jednak dopiero pierwszy krok. Istotne jest również zapoznanie pracowników z jej postanowieniami oraz zapewnienie, aby przewidziane w niej rozwiązania były rzeczywiście stosowane.
Podsumowanie
Otrzymanie zgłoszenia mobbingu powinno prowadzić do podjęcia przez pracodawcę rzetelnych działań wyjaśniających, a w razie potrzeby również zabezpieczających i naprawczych.
Obowiązujące od 5 listopada 2026 r. przepisy nie narzucają jednego szczegółowego modelu rozpatrywania skarg ani konkretnego ustawowego terminu zakończenia postępowania. Sposób reakcji pracodawcy powinien być jednak dostosowany do okoliczności sprawy i służyć skutecznemu przeciwdziałaniu stwierdzonym nieprawidłowościom.
