Inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne to skomplikowane przedsięwzięcia, które podlegają rozbudowanym regulacjom prawnym. Wydobycie surowców, korzystanie z wód czy innych zasobów środowiska wymaga uzyskania szeregu pozwoleń oraz spełnienia licznych wymogów prawnych. Niewielu przedsiębiorców ma świadomość, że jedno przedsięwzięcie może podlegać jednocześnie kilku ustawom i przechodzić przez wiele etapów procedur administracyjnych. Poniżej wyjaśniamy, na co musi zwrócić uwagę inwestor planujący projekt oparty na zasobach naturalnych, aby cały proces przebiegał sprawnie i zgodnie z prawem.

Zasoby naturalne jako szczególny przedmiot inwestycji

Inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne (np. budowa odwiertu geotermalnego, kopalni kruszywa, ujęcia gazu) są szczególne z kilku powodów:

  • Związek z dobrami chronionymi prawem – Surowce naturalne to elementy środowiska objęte szczególną ochroną ze względu na ograniczoną ilość i znaczenie publiczne. Często nie są one wyłączną własnością inwestora – przykładowo większość kopalin w Polsce należy do Skarbu Państwa. Posiadanie gruntu nie oznacza więc prawa do samodzielnego wydobycia znajdujących się pod nim zasobów naturalnych. Konieczna jest zgoda państwa.

  • Znaczny wpływ na otoczenie – Wydobycie czy eksploatacja zasobów naturalnych zazwyczaj silnie oddziałuje na środowisko. Może wpływać na strukturę gruntu, wody lub jakość powietrza. Z tego względu przed rozpoczęciem inwestycji konieczna jest ocena oddziaływania na środowisko oraz nadzór odpowiednich organów w trakcie realizacji.

  • Wielobranżowy charakter – Inwestycja w zasoby naturalne nie ogranicza się tylko do aspektu górniczego czy wydobywczego. Zazwyczaj obejmuje też elementy budowlane, środowiskowe czy sektorowe. To powoduje, że przedsiębiorca musi patrzeć na projekt holistycznie – uwzględniając różne dziedziny i ograniczenia prawne. Swoboda działania inwestora jest tu mocno ograniczona przepisami, dużo bardziej niż przy typowej inwestycji budowlanej.

Dlaczego zasoby naturalne podlegają reglamentacji?

Reglamentacja polega na ścisłej kontroli dostępu do określonych dóbr przez państwo. W przypadku zasobów naturalnych wynika to głównie z dwóch przyczyn:

  • Własność państwowa i wymagane koncesje – Kluczowe zasoby naturalne, takie jak złoża węgla, ropy, metali, a nawet wody geotermalne, prawo traktuje jako własność Skarbu Państwa. Aby móc z nich korzystać, przedsiębiorca musi uzyskać od państwa specjalne zezwolenie – koncesję. Przykładowo, prawo geologiczne i górnicze wymaga koncesji na poszukiwanie i wydobywanie kopalin, a prawo wodne nakazuje uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. Te mechanizmy prawne gwarantują, że państwo ma kontrolę nad tym, kto, gdzie i w jaki sposób eksploatuje strategiczne zasoby. Brak takich dokumentów oznacza nielegalność przedsięwzięcia i ryzyko jego natychmiastowego wstrzymania.

  • Ochrona środowiska i bezpieczeństwo – Korzystanie z zasobów naturalnych wiąże się z ryzykiem degradacji środowiska. Z tego powodu prawo nakłada liczne obowiązki ekologiczne. Inwestor często musi przeprowadzić ocenę oddziaływania na środowisko, zanim w ogóle otrzyma zgodę na realizację przedsięwzięcia, a taka działalność wymaga np. pozwoleń na emisję zanieczyszczeń czy gospodarowanie odpadami. Równocześnie przepisy zapewniają nadzór techniczny i kontrolę bezpieczeństwa – wszystko po to, by zminimalizować ryzyko wypadków czy szkód ekologicznych.

Inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne a równoległe regulacje prawne

Warto zapamiętać, że inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne nie podlegają tylko jednej ustawie, lecz wielu przepisom naraz. W praktyce oznacza to, że ten sam projekt będzie regulowany równocześnie przez różne akty prawne – a na kolejnych etapach mogą dochodzić nowe wymogi.

Dla przedsiębiorcy wiąże się to z koniecznością spełnienia wszystkich równoległych obowiązków prawnych. Nie można poprzestać na jednym pozwoleniu. Typowa inwestycja oparta na zasobach naturalnych może być regulowana przez następujące akty prawne:

  • Prawo geologiczne i górnicze – reguluje poszukiwanie i wydobycie kopalin. Wymaga uzyskania koncesji górniczych i przestrzegania zasad eksploatacji złoża.

  • Prawo wodne – dotyczy korzystania z wód. Nakłada obowiązek uzyskania pozwoleń wodnoprawnych na pobór wód, odprowadzanie ścieków, budowę urządzeń wodnych.

  • Prawo ochrony środowiska – chroni przyrodę. Wymaga m.in. decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, limituje emisje zanieczyszczeń, nakazuje rekultywację terenu po zakończeniu inwestycji.

  • Prawo budowlane oraz przepisy planistyczne – zapewniają ład przestrzenny. Każdy obiekt związany z inwestycją (odwiert, kopalnia, instalacja przemysłowa) musi być zgodny z miejscowym aktem planistycznym i uzyskać pozwolenie na budowę.

  • Regulacje sektorowe – w zależności od specyfiki projektu mogą dojść dodatkowe ustawy branżowe: prawo energetyczne, jeśli z surowca wytwarzana jest energia; ustawy dot. zdrowia, jeśli wykorzystuje się wody lecznicze.

W praktyce wszystkie te dziedziny nakładają się na siebie w jednej inwestycji. Odwiert geotermalny do pozyskania wód termalnych będzie jednocześnie wymagał koncesji górniczej (wody termalne to kopalina), pozwolenia wodnoprawnego (korzystamy z wód podziemnych), decyzji środowiskowej (działanie może wpływać na środowisko), pozwolenia na budowę infrastruktury, a jeśli chcemy tę energię sprzedawać – także koncesji. Żadnego z tych elementów nie można pominąć.

Równoległość regulacji – problem pomijany przez inwestorów

Należy pamiętać, że uzyskanie jednej decyzji administracyjnej nie oznacza pełnej legalności całej inwestycji. Każda decyzja dotyczy innego aspektu przedsięwzięcia. Stąd koncesja na wydobycie nie zastępuje pozwolenia na budowę, a pozwolenie środowiskowe nie zwalnia z innych obowiązków – nawet spełniając warunki decyzji środowiskowej, wciąż musimy uzyskać np. pozwolenie wodnoprawne, jeżeli korzystamy z wód.

Inwestor może mieć do czynienia jednocześnie z kilkoma organami. Należą do nich urząd gminy (pozwolenie na budowę), urząd marszałkowski lub ministerstwo (koncesja), Wody Polskie (pozwolenia wodne), Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (ocena środowiskowa) oraz nadzór górniczy. Każdy z tych podmiotów patrzy na inwestycję pod innym kątem i wydaje osobną decyzję. Dopiero wszystkie razem tworzą komplet legalnych uprawnień.

Pełna legalność wymaga kompletnego zestawu decyzji. Brak jednego dokumentu może uniemożliwić realizację projektu. Dlatego już w fazie planowania należy ustalić, jakich zezwoleń i zgód potrzeba oraz zaplanować uzyskanie ich we właściwym czasie.

Dlaczego kompleksowa analiza prawna jest kluczowa już na etapie planowania?

Zaangażowanie zespołu prawnego od samego początku przedsięwzięcia przynosi realne korzyści:

  • Ograniczenie ryzyka wstrzymania inwestycji – Wczesna identyfikacja wszystkich obowiązków formalnych pozwala uniknąć przestojów wynikających z braków w dokumentacji.

  • Przewidywalność kosztów i wymagań – Znajomość wymogów koncesyjnych, środowiskowych i technicznych pozwala precyzyjnie zaplanować budżet.

  • Bezpieczeństwo długoterminowe projektu – Projekty dotyczące zasobów naturalnych zwykle mają wieloletni horyzont. Solidne podstawy prawne chronią inwestycję przed ryzykiem unieważnienia zgód administracyjnych w przyszłości.

Inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne a myślenie systemowe

Inwestycje wykorzystujące zasoby naturalne są wyjątkowo złożone i aby zakończyły się sukcesem, wymagają podejścia systemowego. Zasoby te stanowią dobro szczególnie chronione, a związane z nimi regulacje są rozproszone w wielu aktach prawnych. Każda taka inwestycja ma charakter wieloetapowy – przebiega od rozpoznania, przez fazę pozyskania pozwoleń, budowy, eksploatacji, aż po rekultywację – a na każdym etapie pojawiają się odrębne wymogi. Co więcej, różne obowiązki prawne działają równolegle, co zmusza inwestora do operowania wieloma procedurami jednocześnie.

Kluczowe znaczenie ma więc wcześniejsze zidentyfikowanie wszelkiego ryzyka i obowiązków prawnych. Przedsiębiorca planujący takie przedsięwzięcie powinien od początku zadbać o kompleksową obsługę prawną, aby krok po kroku poprowadzić projekt przez formalności. Dzięki temu zyska pewność, że inwestycja przebiegnie sprawnie, bez przykrych niespodzianek jak wstrzymanie prac czy poniesienie dodatkowych kosztów.