Zatrzymanie przez funkcjonariuszy Policji jest sytuacją nagłą, wywołującą stres, niepewność oraz poczucie utraty kontroli. Wiele osób zastanawia się wówczas, jakie prawa ma zatrzymany, czy musi odpowiadać na pytania Policji, jak długo może trwać zatrzymanie oraz kiedy można skontaktować się z adwokatem. Wyjaśniamy najważniejsze prawa osoby zatrzymanej oraz przebieg procedury zatrzymania.

 

Najważniejsze prawa osoby zatrzymanej

Osoba zatrzymana przez Policję ma prawo do:

  • uzyskania informacji o przyczynie zatrzymania,

  • kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym,

  • odmowy składania wyjaśnień,

  • poinformowania osoby bliskiej o zatrzymaniu,

  • bezpłatnej pomocy tłumacza,

  • złożenia zażalenia na zatrzymanie.

Prawo do informacji

Funkcjonariusze są zobowiązani natychmiast wskazać przyczynę i podstawę prawną zatrzymania. Zatrzymany powinien zostać pouczony o przysługujących mu uprawnieniach, w tym o możliwości skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego, do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, prawie do złożenia oświadczenia, prawie do milczenia oraz do złożenia zażalenia na zatrzymanie.

Czy zatrzymany musi odpowiadać na pytania Policji?

Osoba zatrzymana nie ma obowiązku odpowiadania na pytania Policji dotyczące sprawy ani przedstawiania własnej wersji wydarzeń bez wcześniejszej konsultacji ze swoim obrońcą. Odmowa odpowiedzi na pytania nie może być traktowana jako przyznanie się do winy. Nie będzie również działać na niekorzyść zatrzymanego. Funkcjonariusze mają obowiązek wysłuchania zatrzymanego, jeżeli ten chciałby złożyć oświadczenie i wskazać na okoliczności przemawiające za jego zwolnieniem.

W praktyce zatrzymany bardzo często pod wpływem stresu próbuje wyjaśnić sytuację. Jednak nie zawsze jest to korzystne, albowiem oświadczenia zatrzymanego są wpisywane do protokołu i mogą naprowadzić organy ścigania na niekorzystne dla zatrzymanego dowody w sprawie. Zatem skorzystanie z prawa do milczenia do czasu rozmowy z adwokatem często okazuje się najbardziej rozsądnym rozwiązaniem.

Kiedy zatrzymany może skontaktować się z adwokatem?

Zatrzymany ma prawo żądać niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Prawo to pozwala uzyskać profesjonalną pomoc prawną jeszcze przed przesłuchaniem oraz podjąć świadome decyzje dotyczące dalszego postępowania.

Rozmowa z obrońcą jest pierwszym krokiem do uzyskania rzetelnych informacji o swojej sytuacji. Adwokat wyjaśni przebieg procedury oraz doradzi, jakie działania będą najkorzystniejsze dla sytuacji zatrzymanego. W wyjątkowych wypadkach, zatrzymujący może jednak zastrzec, że będzie obecny przy rozmowie zatrzymanego z adwokatem.

Czy zatrzymany może poinformować rodzinę o zatrzymaniu?

Zatrzymany ma prawo żądać zawiadomienia o zatrzymaniu osoby najbliższej (członka rodziny, małżonka lub partnera). Dzięki temu bliscy mogą podjąć działania zmierzające do zorganizowania pomocy prawnej. Co więcej, zatrzymany może domagać poinformowania o zatrzymaniu pracodawcy, szkoły, uczelni, w której studiuje, a nawet osoby zarządzającej jego przedsiębiorstwem.

Prawo do pomocy tłumacza

Prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza, ma każdy zatrzymany, który nie posługuje się językiem polskim w stopniu pozwalającym na swobodną komunikację. Gwarancja ta zapewnia osobie zatrzymanej rozumienie kierowanych do niej pouczeń, podejmowanych czynności oraz przedstawianych dokumentów.

Prawo do zgłoszenia uwag do protokołu i do zaskarżenia zatrzymania

Zatrzymanemu w terminie 7 dni od zatrzymania przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu można domagać się zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości jego zatrzymania. Można kwestionować sposób w jaki czynność została zrealizowana. W przypadku uwag co do sposobu przeprowadzenia zatrzymania, należy zgłosić je do protokołu z czynności zatrzymania przed jego podpisaniem.

Jak długo można być zatrzymanym?

Maksymalny czas zatrzymania wynosi 72 godziny, ale okres ten dzieli się na dwa etapy. W pierwszej kolejności, prokurator ma 24 godziny na przesłuchanie zatrzymanego i podjęcie decyzji, czy istnieją podstawy do skierowania do sądu wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania.

Następnie, po przekazaniu zatrzymanego do dyspozycji sądu, sąd ma kolejne 48 godzin na rozpoznanie wniosku o tymczasowe aresztowanie i wydanie decyzji. Jeśli w tym czasie decyzja o areszcie nie zostanie podjęta, zatrzymany powinien zostać niezwłocznie zwolniony.

W razie złożenia wniosku o tymczasowe aresztowanie podejrzanemu i jego obrońcy należy udostępnić niezwłocznie akta sprawy w części zawierającej treść dowodów dołączonych do wniosku.

Czy po zatrzymaniu zawsze dochodzi do osadzenia w areszcie?

W rzeczywistości nie każde zatrzymanie kończy się zastosowaniem tymczasowego aresztowania. Tymczasowe aresztowanie powinno być stosowane tylko, gdy inne środki zapobiegawcze są niewystarczające do zabezpieczenia postępowania.

W praktyce prokurator bądź sąd mogą zdecydować o zastosowaniu mniej dolegliwych środków zapobiegawczych, takich jak:

  • dozór Policji,

  • zakaz zbliżania się lub kontaktowania z określonymi osobami,

  • zakaz opuszczania kraju,

  • nakaz powstrzymania się od określonych zachowań,

  • poręczenie majątkowe.

Środki te można stosować samodzielnie bądź łączyć z innymi.

Środki zapobiegawcze można stosować jedynie wówczas, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił przestępstwo.

Czym jest „kaucja” i kiedy może zostać zastosowana?

W języku potocznym często stosuje się określenie „kaucja”. W rzeczywistości Kodeks postępowania karnego posługuje się pojęciem poręczenia majątkowego. Jest to środek zapobiegawczy, który polega najczęściej na wpłacie określonej sumy pieniędzy na rachunek prokuratury (bądź sądu). Może je wpłacić nie tylko sam podejrzany, ale również osoba trzecia, na przykład członek rodziny lub znajomy. Zabronione jest prowadzenie zbiórek celem zgromadzenia środków na poręczenie majątkowe. Poręczeniem majątkowe może także polegać na złożeniu papierów wartościowych, ustanowieniu zastawu czy hipoteki.

Celem poręczenia majątkowego jest zagwarantowanie, że podejrzany będzie stawiał się na wezwania organów ścigania i nie będzie utrudniał postępowania. W przypadku naruszenia tych obowiązków wpłacona kwota może przepaść na rzecz Skarbu Państwa. Wysokość poręczenia ustalana jest indywidualnie.

Poniżej odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące zatrzymania przez Policję, praw osoby zatrzymanej oraz kontaktu z adwokatem po zatrzymaniu.

Q&A

1. Czy musze odpowiadać na pytania Policji?

Nie. Osoba zatrzymana ma prawo odmówić składania oświadczeń i odpowiedzi na pytania Policji dotyczące sprawy. Skorzystanie z prawa do milczenia nie może być traktowane jako dowód winy ani działać na niekorzyść zatrzymanego. Ukrywanie swojej tożsamości przed organami ścigania nie jest jednak wskazane. Brak możliwości ustalenia tożsamości również może stanowić podstawę do zatrzymania.

2. Czy mogę zadzwonić do bliskich?

Przepisy nie przewidują prawa zatrzymanego do samodzielnego skontaktowania się z bliskimi. Osoba zatrzymana może jednak zażądać, aby Policja zawiadomiła wskazaną przez nią osobę najbliższą o zatrzymaniu. Dzięki temu bliscy mogą dowiedzieć się o zatrzymaniu oraz zorganizować pomoc prawną.

3. Kiedy mogę porozmawiać z adwokatem?

Jak najszybciej po zatrzymaniu. Na żądanie zatrzymanego Policja ma obowiązek niezwłocznie umożliwić kontakt z adwokatem lub radcą prawnym wykonującym funkcję obrońcy. Co do zasady zatrzymany ma również prawo do bezpośredniej rozmowy z obrońcą jeszcze przed przesłuchaniem. Jest to jedno z najważniejszych uprawnień przysługujących osobie zatrzymanej.

4. Jak długo mogę być zatrzymany?

Zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od zatrzymania nie zostanie przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania.

Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania go do dyspozycji sądu nie doręczono mu postanowienia o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania albo nie ogłoszono mu tego postanowienia na posiedzeniu.

 

5. Czy mogę wyjść za kaucją?

W polskim prawie nie funkcjonuje formalnie pojęcie „kaucji”. Kodeks postępowania karnego posługuje się terminem poręczenie majątkowe. Może ono zostać zastosowane, jeżeli prokurator bądź sąd stwierdzają, że będzie to wystarczające do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Można stosować ten środek w połączeniu z innymi nieizolacyjnymi środkami, np. dozorem Policji. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie istnieje możliwość zastosowania poręczenia majątkowego zamiast tymczasowego aresztowania.