Brak zapłaty za wykonaną usługę lub dostarczony towar to problem, z którym przedsiębiorcy spotykają się regularnie. Opóźnienia w płatnościach mogą negatywnie wpływać na płynność finansową firmy, dlatego warto wiedzieć, jakie działania podjąć i w jakiej kolejności. Czy niezapłaconą fakturę można od razu przekazać komornikowi? Jak przebiega dochodzenie należności i z jakimi kosztami trzeba się liczyć? Poniżej przedstawiamy najważniejsze etapy odzyskiwania należności od nierzetelnego kontrahenta.

1. Czy pierwszym krokiem powinno być skierowanie sprawy do komornika?

Nie. Postępowanie egzekucyjne jest co do zasady ostatnim, a nie pierwszym etapem odzyskiwania należności. Jeżeli kontrahent nie zapłacił faktury w terminie, w pierwszej kolejności warto skierować do niego wezwanie do zapłaty. W dokumencie należy wskazać przede wszystkim:

  • wysokość zadłużenia,
  • podstawę należności, na przykład numer faktury lub umowę,
  • termin, w którym dłużnik powinien dokonać zapłaty,
  • numer rachunku bankowego, na który należy wpłacić należność.

Wezwanie do zapłaty powinno jasno informować, że brak uregulowania zaległości może skutkować skierowaniem sprawy na drogę sądową. Jeżeli działania polubowne nie przyniosą rezultatu, wierzyciel może wnieść pozew o zapłatę. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego tytułu umożliwiającego prowadzenie egzekucji możliwe jest skierowanie sprawy do komornika.

2. Jak wyglądają kolejne etapy odzyskiwania należności?

W typowej sytuacji dochodzenie należności przebiega w trzech etapach.

Etap pierwszy: windykacja polubowna

Na tym etapie wierzyciel kontaktuje się z kontrahentem i wzywa go do dobrowolnego uregulowania zadłużenia. W zależności od okoliczności strony mogą także prowadzić negocjacje dotyczące terminu zapłaty, rozłożenia należności na raty albo zawarcia ugody.

Celem tych działań jest odzyskanie należności bez konieczności wszczynania postępowania sądowego.

Etap drugi: postępowanie sądowe

Jeżeli dłużnik nie zapłaci pomimo otrzymania wezwania, wierzyciel może wystąpić do sądu z pozwem o zapłatę.

Pozew podlega opłacie sądowej, której wysokość zależy między innymi od wartości dochodzonego roszczenia oraz rodzaju postępowania. W zależności od okoliczności sprawa może zakończyć się wydaniem nakazu zapłaty albo wyroku.

W toku postępowania wierzyciel powinien wykazać istnienie i wysokość swojej należności. Istotne mogą być w szczególności umowa, faktura, zamówienie, protokół odbioru, dokument potwierdzający dostawę oraz korespondencja prowadzona z kontrahentem.

Etap trzeci: postępowanie egzekucyjne

Jeżeli dłużnik nie zapłaci również po zakończeniu postępowania sądowego, wierzyciel może skierować sprawę do komornika. Komornik podejmuje wówczas czynności zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności z majątku dłużnika.

Samo posiadanie niezapłaconej faktury nie wystarcza zatem do wszczęcia egzekucji. Wierzyciel nie może po prostu przekazać faktury komornikowi i zażądać przymusowego ściągnięcia pieniędzy.

3. Ile trwa odzyskanie należności i jakie wiążą się z tym koszty?

Czas i koszt odzyskiwania należności zależą przede wszystkim od tego, na którym etapie kontrahent zdecyduje się zapłacić.

Jeżeli dłużnik ureguluje zaległość po otrzymaniu wezwania do zapłaty, koszty poniesione przez wierzyciela mogą ograniczyć się do wydatków związanych z przygotowaniem i doręczeniem korespondencji.

Jeżeli konieczne będzie wszczęcie postępowania sądowego, należy uwzględnić między innymi opłatę od pozwu. Wierzyciel może również zdecydować się na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami.

W przypadku wygrania sprawy sąd może zasądzić od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu. Mogą one obejmować w szczególności opłatę sądową oraz określone przepisami koszty zastępstwa procesowego. Nie zawsze oznacza to jednak zwrot wszystkich wydatków faktycznie poniesionych na obsługę prawną.

Jeżeli po zakończeniu procesu dłużnik nadal nie zapłaci, konieczne może być wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ono również może wymagać poniesienia określonych wydatków, przy czym koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji co do zasady obciążają dłużnika.

Należy przy tym pamiętać, że wygranie sprawy sądowej nie zawsze oznacza szybkie odzyskanie pieniędzy. Jeżeli dłużnik nie posiada majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję, odzyskanie należności może okazać się utrudnione.

4. Czy w umowie można przewidzieć karę umowną za brak zapłaty?

Kara umowna nie jest właściwym instrumentem zabezpieczającym terminową zapłatę należności pieniężnej.

Jeżeli kontrahent opóźnia się ze