Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy mają już praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców. PIP korzysta z danych ZUS i administracji skarbowej do typowania firm oraz kieruje do wybranych przedsiębiorców korzystających z umów B2B i umów zlecenia pisma ostrzegawcze.
Zmiany w przepisach zwiększyły możliwości Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie weryfikowania, czy współpraca formalnie oparta na umowie cywilnoprawnej – w tym umowie B2B lub umowie zlecenia – w rzeczywistości nie spełnia przesłanek stosunku pracy.
Oznacza to, że przedsiębiorcy powinni zwrócić uwagę nie tylko na treść zawartych kontraktów, ale przede wszystkim na rzeczywisty sposób organizacji i wykonywania współpracy.
PIP już typuje przedsiębiorców i wysyła pisma ostrzegawcze
Nowe kompetencje PIP nie mają już wyłącznie charakteru potencjalnego ryzyka. Inspekcja korzysta z danych ZUS i administracji skarbowej do typowania przedsiębiorców oraz kieruje do wybranych firm korzystających z umów B2B i zlecenia pisma ostrzegawcze.
Możliwość wymiany informacji pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajową Administracją Skarbową ma ułatwiać identyfikowanie przypadków, w których sposób wykonywania umowy cywilnoprawnej może wskazywać na istnienie stosunku pracy.
Według publikowanych informacji PIP już korzysta z danych pochodzących z ZUS i administracji skarbowej, chociaż kontrole z wykorzystaniem nowej bazy danych w pełnym zakresie mają ruszyć od stycznia 2027 r.
Pisma ostrzegawcze należy więc traktować jako istotny sygnał dla przedsiębiorców do zweryfikowania przyjętego modelu współpracy jeszcze przed ewentualną kontrolą.
Kiedy współpraca B2B może zostać zakwestionowana?
Ryzyko zakwestionowania modelu współpracy wzrasta w szczególności, gdy sposób świadczenia usług wykazuje cechy charakterystyczne dla stosunku pracy, m.in. gdy wykonawca:
- wykonuje zadania pod kierownictwem kontrahenta i stosuje się do jego bieżących poleceń;
- świadczy usługi w miejscu i czasie wyznaczonym przez kontrahenta;
- jest zobowiązany do osobistego wykonywania usług;
- nie ponosi istotnego ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością;
- otrzymuje wynagrodzenie przede wszystkim za czas świadczenia usług, a nie za określony rezultat;
- korzysta z uprawnień lub świadczeń charakterystycznych dla pracowników.
Co to oznacza dla przedsiębiorców?
Działania PIP pokazują, że weryfikacja umów B2B przestaje być wyłącznie teoretycznym ryzykiem regulacyjnym. Przedsiębiorcy korzystający na większą skalę z samozatrudnienia i innych umów cywilnoprawnych powinni odpowiednio wcześnie przeanalizować swoje modele współpracy.
Szczególnego znaczenia nabiera przy tym praktyka wykonywania umowy. Samo nazwanie kontraktu umową B2B ani prowadzenie przez wykonawcę jednoosobowej działalności gospodarczej nie przesądza jeszcze o prawidłowej kwalifikacji współpracy.
Co warto zweryfikować przed kontrolą PIP?
Rekomendowanym działaniem jest przeprowadzenie audytu umów cywilnoprawnych oraz rzeczywistego sposobu ich wykonywania. Analiza powinna obejmować przede wszystkim:
- sposób wydawania i egzekwowania poleceń;
- zasady ustalania miejsca i czasu świadczenia usług;
- zakres samodzielności kontrahenta;
- możliwość korzystania z zastępstwa lub podwykonawców;
- sposób ustalania i wypłacania wynagrodzenia;
- zakres odpowiedzialności oraz ryzyka gospodarczego wykonawcy;
- dostęp do benefitów i innych świadczeń charakterystycznych dla pracowników;
- faktyczne funkcjonowanie kontrahenta w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa.
Otrzymałeś pismo z PIP? Nie warto czekać na kontrolę
Otrzymanie pisma ostrzegawczego powinno być impulsem do przeanalizowania obowiązujących umów i sposobu organizacji współpracy. Warto ocenić ryzyko zakwestionowania poszczególnych kontraktów oraz odpowiednio przygotować przedsiębiorstwo do ewentualnych dalszych działań PIP.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości konieczne może być nie tylko dostosowanie treści dokumentacji, ale również zmiana praktycznych zasad współpracy.
